Het Iraanse regime is onthoofd. Ayatollah Khamenei is dood, de Straat van Hormuz is dicht en Iran bestookt zelfs Cyprus. De olieprijzen stegen met meer dan 7 procent, Europese gasprijzen schoten ruim 50 procent omhoog en luchtvaartmaatschappijen schrapten massaal vluchten. Van de Amerikaanse president Donald Trump komen uiteenlopende berichten over de oorlog, die telkens weer een marktreactie veroorzaken.

Op zulke momenten klinkt de roep om te handelen. Verkopen, voordat het erger wordt. Maar is dat verstandig? De geschiedenis leert dat paniekverkopen vrijwel altijd de verkeerde keuze zijn. 

Geen paniek
Wetenschappelijk onderzoek is glashelder: de overgrote meerderheid van gewapende conflicten heeft geen blijvend effect op beursrendementen over een beleggingshorizon van een maand of langer.

Joachim Klement, beleggingsanalist en auteur van het boek Geo-Economics, wijst erop dat beleggers bij geopolitieke crises de neiging hebben om het ergste te verwachten. Analisten en commentatoren spreken al snel over een nieuwe wereldoorlog of een oliecrisis zoals in de jaren zeventig. De geschiedenis geeft daar echter weinig aanleiding toe. 

In de afgelopen 150 jaar zijn er honderden conflicten geweest die hadden kunnen escaleren tot een wereldoorlog, van Korea en Vietnam tot de Cubacrisis en de Falklandoorlog. Toch gebeurde dat slechts twee keer: bij de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. Dat neemt niet weg dat deze oorlogen enorme menselijke tol eisten. Voor beleggers die bleven zitten, was de schade echter beperkt.

Klements stappenplan: drie cruciale vragen
Klement heeft drie vragen om de gevolgen voor beleggers in te schatten. Alleen als het antwoord op minstens één van deze vragen “ja” is, kan een geopolitieke crisis blijvende impact hebben op de markten.

Vraag 1: Is er infrastructuurschade?
Voor Europese beleggers is er geen directe schade, maar indirect wel. Qatar Energy heeft LNG-productie op dit moment stilgelegd, Saudi-Arabië schoot drones neer boven een raffinaderij, en de Straat van Hormuz is dicht. Daar gaat ongeveer 20 procent van het wereldwijde zeevervoer van olie doorheen. De mondiale toeleveringsketen van energie en transport is geraakt.

Vraag 2: Is er een langdurig effect op inflatie?
De cruciale vraag is hoelang het conflict aanhoudt. Als de intensiteit van de oorlog binnen enkele weken afneemt, zal het inflatie-effect waarschijnlijk beperkt blijven. Donald Trump suggereerde dat het conflict vier tot vijf weken kan duren. Blijft de Straat van Hormuz echter langer gesloten, dan kunnen hogere energieprijzen alsnog doorwerken in inflatie en rente. 

Aandelen kunnen bescherming bieden tegen inflatie, vooral wanneer bedrijven hogere prijzen doorberekenen aan de klanten, zonder dat de vraag sterk afneemt. Maar Klement waarschuwt dat dit volgens hem niet meer werkt bij een inflatie boven circa 4 procent. Hogere kosten kunnen niet snel genoeg doorberekend worden, en de winstgevendheid komt onder druk. Dat punt is nog niet bereikt, maar het risico stijgt bij aanhoudend hoge energieprijzen.

Vraag 3: Is er een blijvend effect op de reële rente?
Als het conflict centrale banken dwingt tot agressieve renteverhogingen om de inflatie te beteugelen, stijgen de kapitaalkosten structureel. Dat is een dubbele klap voor de beurs: bedrijven krijgen te maken met hogere financieringskosten, terwijl hogere rentes ook de waarderingen onder druk zetten. Voorlopig lijkt dat scenario niet aan de orde. De Amerikaanse tienjaarsrente is slechts heel licht opgelopen. Het antwoord op deze derde vraag blijft daarmee voorlopig 'nee'.

Twee scenario’s voor beleggers

Scenario A: Kort conflict (4-6 weken). De Straat van Hormuz gaat relatief snel weer open, olie stabiliseert onder 85 dollar per vat. Het antwoord op alle drie de vragen is 'nee'. Voor beleggers met een gespreide portefeuille verandert er dan weinig.

Scenario B: Langdurig conflict, olie boven 100 dollar. De Straat van Hormuz blijft wekenlang dicht, het conflict breidt zich uit en de olieprijs stijgt boven 100 dollar per vat. In dit scenario is het antwoord op de inflatievraag ‘ja’ en mogelijk ook op de vraag over de rente. Dit suggereert volgens Klement een defensieve positionering: een voorkeur voor bedrijven met lage financiële hefboom, stabiele kasstromen en prijsmacht. Dergelijke bedrijven hebben minder last van economische teruggang en hebben minder last van inflatie. Energieaandelen en defensiebedrijven doen het eveneens goed, terwijl luchtvaart, toerisme en luxe consumentengoederen verder onder druk komen.

Wat betekent dit voor de Europese aandelenmarkten?
Europa is op de korte termijn kwetsbaarder dan de Verenigde Staten. Op de eerste dag na de aanval daalde de brede Europese aandelenindex STOXX 600 met 1,6 procent, terwijl de Amerikaanse S&P 500 nauwelijks bewoog. Europa is netto-importeur van energie, terwijl de VS netto-exporteur zijn geworden. Bovendien steeg de Europese gasprijs veel harder dan de olieprijs. Dat weerspiegelt de gevoeligheid van Europa voor verstoringen in de wereldwijde LNG-markt, waaronder de stilgelegde export uit Qatar.

Conclusie: wegen, niet stemmen
De bekende belegger Benjamin Graham formuleerde het lang geleden al kernachtig: op korte termijn is de markt een stemmachine, op lange termijn een weegmachine. De eerste handelsdag na het uitbreken van het Iran-conflict illustreert dat treffend. Wall Street stemde 's ochtends met de voeten, en woog 's middags de feiten. Het resultaat: een vrijwel vlakke slotkoers.

Maar die veerkracht geldt niet overal. Europa is kwetsbaarder, en de risico's zijn reëel. De vraag is niet of er oorlog is, maar hoelang de oorlog duurt. Zolang de Straat van Hormuz dicht is, tikt de klok richting scenario B. Met structureel hogere energieprijzen en inflatiedruk.

Voor de belegger is het de kunst om de ruis te negeren en de data te wegen. Hooguit kan risicobeheer in de portefeuille overwogen worden, de markt proberen te “timen” is geen recept voor succes. Soms is de meest rendabele actie om simpelweg te blijven zitten.